Feedback

Ηλεκτρονική Υπηρεσία Υποστήριξης μελών & φίλων

Μέσα από το κίνημα η φωνή σου ακούγεται.

4. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ

Αν και σε διαφορετικό βαθμό, οι παραπάνω συνέπειες χαρακτήρισαν σχεδόν όλες τις οικονομίες. Στην συνέχεια σκιαγραφείται η ένταση και οι ιδιομορφίες με τις οποίες εκδηλώθηκαν στην Ελλάδα, ώστε να δούμε με ποιες πολιτικές θα πρέπει να πορευτούμε στο μέλλον. Συγκεκριμένα:

4.1. Λιγότερη παγκοσμιοποίηση

Ο περιορισμός της παγκοσμιοποίησης δεν θα έχει σοβαρό αντίκτυπο στην ελληνική οικονομία, δεδομένου ότι η παραγωγή εμπορεύσιμων αγαθών είναι ως επί το πλείστον μικρής κλίμακας και η αξιοποίηση διεθνών δικτύων περιορισμένη. Ίσα-ίσα, η Ελλάδα μπορεί να επωφεληθεί σημαντικά από την τάση περιφερειοποίησης των οικονομικών συναλλαγών, καθώς το σχετικά μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων θα βρίσκει ευκολότερα διέξοδο σε μικρότερες αγορές, σχετικά κοντά στην επικράτεια τους.

Ακόμα όμως και σε αυτό το επίπεδο, οι ελλείψεις υποδομών παραγωγής και εμπορίας παραμένουν σημαντικές και θα πρέπει να ενισχυθούν άμεσα. Εμπορευματικά κέντρα, διασυνδέσεις με οδικούς και σιδηροδρομικούς άξονες, κέντρα μάρκετινγκ και ποιοτικού ελέγχου, καθώς και επιχειρηματικές συστάδες (clusters) για την ολοκληρωμένη διαχείριση της παραγωγής είναι πολιτικές που χρειάζονται ευρεία χρηματοδότηση και υλοποίηση.

Καθοριστικής σημασίας είναι η διάδοση και ευρεία χρήση των αναγκαίων χρηματοπιστωτικών εργαλείων για την προώθηση των προϊόντων σε ξένες αγορές. Για τον σκοπό αυτό, χρειάζεται η επανίδρυση υποκαταστημάτων των ελληνικών τραπεζών στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής που θα λειτουργήσουν ως γέφυρες των επιχειρηματικών και εμπορικών δεσμών με αυτές τις περιοχές. Η εμπειρία της ελληνικής τραπεζικής επέκτασης στα Βαλκάνια από το 1990 και μετά ήταν ιδιαιτέρως θετική πριν εκριζωθεί αδικαιολόγητα από τις απαιτήσεις των Μνημονίων.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι η περιφερειακή εξάπλωση της ελληνικής οικονομίας θα ενισχυθεί ακόμα περισσότερο αν τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων μπουν γρήγορα σε μια διαδικασία προσαρμογής για την ένταξη τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

4.2. Αστάθεια/κατάρρευση υπηρεσιών

Για να αντιμετωπιστεί μακροπρόθεσμα η αστάθεια στην διεθνή ζήτηση υπηρεσιών, πρέπει να δώσουμε έμφαση αφενός μεν στην καλύτερη και πιο ολοκληρωμένη οργάνωση τους, αφετέρου δε στην ενίσχυση της παραγωγής εμπορεύσιμων αγαθών που τώρα είναι ιδιαίτερα ασθενής στην Ελλάδα. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 2021 μετά από δύο έτη πανδημίας η βιομηχανική παραγωγή είχε αυξηθεί κατά +12,50% σε σύγκριση με το 2019, ενώ την ίδια περίοδο οι υπηρεσίες είχαν μειωθεί κατά -4,4% και στο σύνολο του το ΑΕΠ είχε μειωθεί κατά -3,50%. (Στοιχεία ΕΛΣΤΑΤ, 11/3/2022).

Η ενίσχυση της μεταποίησης απαιτεί μια ολοκληρωμένη βιομηχανική πολιτική που θα διευκολύνει τον σχεδιασμό και την εγκατάσταση νέων μονάδων σε περιοχές με σύγχρονες υποδομές, την περιβαλλοντική τους συμμόρφωση και τον εκσυγχρονισμό τους με νέες μεθόδους παραγωγής, ιδιαίτερα της λεγόμενης 4ης γενεάς.

Σοβαρές θεσμικές παρεμβάσεις απαιτούνται κα για την αναβάθμιση στους τομείς των υπηρεσιών. Οι περισσότερες που παρέχονται σήμερα στην Ελλάδα είναι απευθείας προς καταναλωτές (Business to Consumers, B2C), οι οποίες είναι πιο ευάλωτες σε εισοδήματος και γεωπολιτικές αβεβαιότητες. Αντίθετα, οι υπηρεσίες προς επιχειρήσεις (Business to Business, B2B), έχουν βρεθεί να είναι πολύ πιο ανθεκτικές σε διακυμάνσεις, είναι όμως μικρό μερίδιο της συνολικής δραστηριότητας.

Ο βαθμός ολοκλήρωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών θα αύξαινε επίσης την ανθεκτικότητα τους και μπορεί να επιτευχθεί είτε μέσω διεύρυνσης των επιχειρήσεων που τις παρέχουν (μέσω clustering), είτε μέσω χρονικής επιμήκυνσης τους (πχ, χειμερινός τουρισμός). Τέλος ένα σημαντικό βήμα για να μειωθεί ο βαθμός έκθεσης σε απρόβλεπτες διαταραχές είναι η δημιουργία Επαγγελματικών Ταμείων Αυτασφάλισης Έναντι Κινδύνων (ΕΤΑΕΚ) που θα βασίζονται στην συμμετοχή των επιχειρήσεων και θα τις αποζημιώνουν όταν αντιμετωπίζουν αρνητικές επιπτώσεις.

4.3. Τηλεργασία

Η τηλεργασία δημιουργεί νέες δυνατότητες για τους εργαζόμενους, εφόσον το αποτέλεσμα της εργασίας τους ψηφιοποιείται για να μπορεί να μεταφερθεί δικτυακά. Αφορά κυρίως όσους μπορούν να εξατομικεύουν την παρεχόμενη εργασία – δηλαδή κατεξοχήν τους ελεύθερους επαγγελματίες - αλλά και για πιο συλλογικές μορφές με τις κατάλληλες προϋποθέσεις συντονισμού. Σε αυτές τις κατηγορίες, η τηλεργασία μπορεί να προσφέρει πιο άνετες συνθήκες παροχής, απαλλάσσει τον εργαζόμενο από την ανάγκη άσκοπων μετακινήσεων και δημιουργεί αποθέματα δημιουργικού χρόνου που μπορεί να τα αφιερώσει πιο δημιουργικά με θετικό αποτέλεσμα για τον ίδιο αλλά και την επιχείρηση.

Ενέχει όμως και κινδύνους, επειδή η εξατομικευμένη παροχή εργασίας καταργεί την συλλογική παρουσία και μπορεί να οδηγήσει σε καταχρηστικές εργοδοτικές συμπεριφορές σε σχέση με τα ώρες ή/και τις απαιτήσεις εργασίας. Για αυτό χρειάζονται πρωτόκολλα που διασφαλίζουν τον χρόνο εργασίας και την πρόσβαση σε ηλεκτρονικά δεδομένα από τις επιχειρήσεις.

Δικτυακές καινοτομίες έχουν γίνει επίσης κατά την διάρκεια της πανδημίας στα δίκτυα διανομής προϊόντων, κατ’ οίκον ή στην διαδικασία παραγωγής. Επόμενο ώριμο βήμα είναι η περαιτέρω ανάπτυξη, όχι μόνο του ηλεκτρονικού εμπορίου αλλά γενικότερα του ηλεκτρονικού επιχειρείν, με δικτυακές πλατφόρμες εταιρειών, αγορών και συμβάσεων.

Όμως η ευρεία διάδοση της τηλεργασίας και των ηλεκτρονικών μορφών οικονομίας θα τείνει να ευνοεί τους πιο καταρτισμένους εργαζόμενους διευρύνοντας έτσι τις ανισότητες αμοιβών μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών. Για την μείωση της τεχνολογικής ανισότητας, το καλύτερο εργαλείο είναι η ανάλογη εκπαίδευση στις νέες μορφές υπολογιστών και τηλεκπαίδευσης. Βάση θα αποτελεί μία δέσμη μαθημάτων STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) που θα δίνουν την δυνατότητα εξοικείωσης με τις σύγχρονες τάσεις πληροφορικής σε διάφορους τομείς. Η εκπαίδευση θα γίνεται κατά προτεραιότητα στην νέα γενιά με δυνατότητα επέκτασης σε όλες τις ηλικίες, αναλόγως των αναγκών και των δυνατοτήτων.

4.4. Δημόσια αγαθά

Η ενίσχυση των δημοσίων αγαθών της παιδείας, υγείας και γενικότερα της προστασίας των πολιτών έναντι μεγάλων διαταραχών που ανατρέπουν τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες έχει πλέον λάβει την μορφή γενικευμένης απαίτησης και ανάγκης μετά την πανδημία. Για να δημιουργηθούν οι συνθήκες επαρκούς ανταπόκρισης του κράτους χρειάζονται μεγάλες επενδύσεις, στελέχωση με το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό και ετοιμότητα παροχής των αντίστοιχων υπηρεσιών. Συγκεκριμένα οι στόχοι για την παιδεία και την υγεία είναι οι εξής::

1. Ενίσχυση του συστήματος υγείας με σύγχρονο εξοπλισμό και αντίστοιχης εμπειρίας ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Βασικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι η ευέλικτη μετατροπή για την αντιμετώπιση των αναγκών που προκύπτουν κάθε φορά και τον δραστικό περιορισμό των διακομιδών νοσηλείας.

2. Ενίσχυση της βιομηχανίας φαρμάκου και ανάδειξη της σε βασικό ανταγωνιστικό κλάδο της ελληνικής οικονομίας.

4.5. Κρατικές ενισχύσεις

Η ελληνική κυβέρνηση υιοθέτησε και αυτή τις εκτεταμένες εισοδηματικές ενισχύσεις προς αργούσες επιχειρήσεις και εργαζόμενους, πολύ συχνά όμως με υπερβάλλοντα ζήλο και χωρίς τον απαραίτητο έλεγχο κριτηρίων επιλεξιμότητας. Σε συνδυασμό με την κατάρρευση των εσόδων, αυτό οδήγησε στην εκτίναξη του δημοσιονομικού ελλείμματος στο 10% του ΑΕΠ για το 2020, ενώ το δημόσιο χρέος το 2021 ξεπέρασε το 206% του ΑΕΠ, το υψηλότερο πλέον παγκοσμίως και από αυτό της Ιαπωνίας.

4.6. Οι ρίζες του πληθωρισμού πριν τον πόλεμο

Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα εμφανίστηκε ήδη από το φθινόπωρο του 2021, τροφοδοτούμενος αρχικά τόσο από τις αυξήσεις στις τιμές των ενεργειακών προϊόντων όσο και εξαιτίας της αυξημένης καταναλωτικής ζήτησης λόγω υπερ-αποταμίευσης αλλά και της μειωμένης προσφοράς που οφειλόταν στο μποτιλιάρισμα του διεθνούς εφοδιασμού.

Οι αρχές παρέμειναν καθησυχαστικές αλλά τώρα πλέον ο πληθωρισμός έγινε απειλητικός λόγω των επιπτώσεων του πολέμου στην Ουκρανία. Θεωρούμε καταρχήν ότι για την αντιμετώπιση των ενεργειακών κρίσεων στην Ευρώπη πρέπει να συντονιστεί ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ένωση και όχι κάθε χώρα χωριστά. Ειδικότερα όμως στην Ελλάδα τρία άμεσα μέτρα που επιβάλλεται να ληφθούν για να περιοριστεί ο πληθωρισμός και οι συνέπειες του:

Πρώτον, πρέπει να υπάρξουν πιο ρεαλιστικές επιλογές για τον χρονικό ορίζοντα απολιγνιτοποίησης για να μην διαμορφώνονται συνθήκες πίεσης στην αγορά ενέργειας.

Δεύτερον, να γίνει μείωση της έμμεσης φορολογίας στα καύσιμα που σε σημαντικό βαθμό θα αντισταθμίσει την άνοδο της τιμής, χωρίς μάλιστα να επέλθει πτώση στα έσοδα λόγω χαμηλής ελαστικότητας ζήτησης.

Τρίτον, οι χαμηλόμισθοι και όσοι επλήγησαν από την πανδημία πρέπει αμέσως να ισοφαρίσουν τις απώλειες που είχαν από τον πληθωρισμό με ισοδύναμες μισθολογικές αυξήσεις για να αποφύγουν ένα βέρτιγκο αγοραστικής καθίζησης. Αντίθετα, εταιρείες που στηρίχθηκαν κατά την διάρκεια της πανδημίας οφείλουν να «απορροφήσουν» όσο είναι εφικτό την πίεση του πληθωρισμού, ως ανταπόδοση της αλληλεγγύης προς την κοινωνία, ανάλογη αυτής που το κράτος έδειξε προς τις ίδιες.

4.7. Χρηματορροές στην ελληνική οικονομία 2021-2027

Η Ελλάδα εξασφάλισε ένα σημαντικό μερίδιο με το οποίο μπορεί να σχεδιάσει τόσο την ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας από το πλήγμα της πανδημίας όσο και τη μεσοπρόθεσμη ανόρθωση των ρυθμών ανάπτυξης. Από τους πόρους αυτούς, η Ελλάδα αναμένεται συνολικά να λάβει €32 δισ., από τα οποία € 19,5 δισ. ως χορηγία και € 12,5 δισ., ως χαμηλότοκα και μακροχρόνια δάνεια. Το μερίδιο της Ελλάδας είναι το 4,3% του συνόλου, σημαντικά μεγαλύτερο τόσο από την πληθυσμιακή της αναλογία στην ΕΕ (2,4%) όσο και από τη συμμετοχή της στην οικονομική δραστηριότητα (1,2%). Ορίζοντας απορρόφησης θα είναι η τετραετία, αν και η Ελλάδα μπορεί αργότερα να ζητήσει εκτενέστερη προθεσμία.

Πίνακας 1. Χρηματορροές ΕΕ Προς Την Ελληνική Οικονομία

ΠρόγραμμαΠόροι ΕΕ
(δισ. €)
Δάνεια (δισ. €)ΣΥΝΟΛΟ
(δισ. €)
Ταμείο Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας19,612,532
ΕΣΠΑ 2021-20272222
ΚΑΠ - Γεωργία18-18
ΣΥΝΟΛΟ59,512,572

Πηγές: Ευρ. Συμβούλιο (2020). Απόφαση 27/7/2020, Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο

Τα ποσά του ΕΤΑΑ θα είναι πρόσθετα στα κονδύλια που είχε προγραμματιστεί να λάβει από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Έτσι, τα επόμενα χρόνια θα λάβει επίσης €18 δισ. από τις ενισχύσεις της ΚΑΠ και €22 δισ. για τη χρηματοδότηση του προγράμματος ΕΣΠΑ. Σημειωτέον ότι οι πόροι €22 δισ. που θα χρηματοδοτήσουν το νέο ΕΣΠΑ, είναι αυξημένοι από τις αρχικές εκτιμήσεις των €20 δισ.

Η αναλογούσα εθνική συγχρηματοδότηση του ΕΣΠΑ θα γίνει με το εθνικό σκέλος του ΠΔΕ, αν και το ακριβές ύψος δεν έχει ακόμα προσδιοριστεί. Παλιότερα έφτανε έως το 50% του συνολικού προϋπολογισμού, στο τρέχον όμως ΕΣΠΑ 2014-2020 μειώθηκε στο 20% για δημοσιονομικούς λόγους. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η χώρα πιθανόν να διαθέσει και επιπλέον ποσά για υποδομές και επενδύσεις που θα ενισχύσουν περαιτέρω την πορεία ανάπτυξης.
Αθροιστικά, η Ελλάδα την επόμενη πενταετία μπορεί να προσδοκά μια συνολική καθαρή εισροή κοινοτικών πόρων €59,5 δισ. και επιπλέον θα μπορεί να συνάψει δάνεια έως €12,5 δισ. για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας. Το σύνολο των χρηματοδοτήσεων από την ΕΕ μπορεί έτσι να προσεγγίσει τα €72 δισ., όπως συνοψίζεται στον Πίνακα 1.

Το ερώτημα φυσικά είναι πώς θα πρέπει να κατανεμηθούν και να αξιοποιηθούν αυτά τα κονδύλια έτσι ώστε το αποτέλεσμα να είναι αναπτυξιακά ισχυρό και κοινωνικά δίκαιο. Οι γενικές αρχές πρέπει να είναι οι εξής:

  1. Χρηματοδότηση των επενδύσεων κατάρτισης, ψηφικοποίησης και αντιμετώπισης κλιματικής αλλαγής σύμφωνα με το σχέδιο NGEU.

Για την καλύτερη υλοποίηση τους και την μελλοντική τους αξιοποίηση είναι ενδεδειγμένη – σε συμφωνία με την ΕΕ – η μετεξέλιξη της Αναπτυξιακής Τράπεζας σε ένα Ταμείο Εθνικού Πλούτου, το οποίο θα λειτουργήσει ως ενιαίος αναπτυξιακός φορέας για όλη την επικράτεια, χωρίς την γραφειοκρατική δομή του σημερινού συστήματος. Σε αυτό θα υπαχθεί και το υφιστάμενο Υπερταμείο Δημόσιας Περιουσίας, τερματίζοντας το καθεστώς μακροχρόνιας κηδεμονίας και δικαιωμάτων εκποίησης που επιβλήθηκε στην χώρα με το Τρίτο Μνημόνιο.

2. Ενίσχυση των δημοσίων υποδομών, τόσο για τη στήριξη της παραγωγής όσο και για τη διασφάλιση επάρκειας και ποιότητας στους τομείς παιδείας και υγείας.

3. Στήριξη της βιομηχανικής παραγωγής και των επιχειρήσεων εξαγωγικού προσανατολισμού με σύγχρονες υποδομές εγκατάστασης και λειτουργίας. Παραδείγματα, οι οργανωμένες βιομηχανικές περιοχές, θεματικά βιοτεχνικά πάρκα, χώροι συγκέντρωσης και μεταποίησης αγροτικής παραγωγής, κλπ.

4. Χρηματοδότηση του τουρισμού για τη δημιουργία σύγχρονων μονάδων που υποστηρίζουν τη χρονική διεύρυνση του τουριστικού προϊόντος, την περιφερειακή ισόρροπη ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα σε διαταραχές της διεθνούς ζήτησης.

Πες τη γνώμη σου

Για να δεις τα σχόλια και να έχεις πρόσβαση σε όλες τις δυνατότητες της πλατφόρμας μπορείς εύκολα να συνδεθείς εδώ

Μπορείς να συμμετέχεις!

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *